Bầu trời của quý vị màu gì?

Nhân dịp “Ngày Quốc tế Không khí sạch cho bầu trời xanh” 7/9 và “Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozon” 16/9, chiến dịch “Bầu trời của quý vị màu gì?” sẽ được triển khai trong hai tháng, từ tháng 9 đến tháng 10.

Ngày Quốc tế Không khí sạch cho bầu trời xanh là ngày để nhìn nhận lại về tầm quan trọng của không khí sạch, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế quan tâm và hành động đối với vấn đề ô nhiễm không khí. Năm 2026, ngày này khuyến khích người dân toàn thế giới cùng ứng phó với ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu, thúc đẩy những hành động nhằm hiện thực hóa mục tiêu “không khí trong lành hơn, cuộc sống khỏe mạnh và sự thịnh vượng chung”.^UNEP

Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozon là ngày nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tầng ozon trong việc bảo vệ sinh vật trên trái đất khỏi tia cực tím có hại, đồng thời khuyến khích cộng đồng quốc tế tiếp tục nỗ lực trong việc bảo vệ tầng ozon. Chủ đề năm nay là “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát mẻ hơn” (Global Action for a Cooler Planet), nhấn mạnh tầm quan trọng của các hành động quốc tế nhằm làm mát bền vững, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.^{UNEP Ozone Secretariat}

Màu sắc của bầu trời là “màu xanh da trời”

Vào một ngày trời quang đãng, khi nghĩ đến màu sắc của bầu trời, quý vị sẽ nghĩ đến màu gì?

Có lẽ nhiều người sẽ nghĩ ngay đến “màu xanh da trời”.

Tên gọi “màu xanh da trời” bắt nguồn từ sắc xanh của bầu trời có thể nhìn thấy vào những ngày quang đãng. Chẳng phải chúng ta cũng cần gìn giữ cho bầu trời luôn trong xanh như chính tên gọi “màu xanh da trời” trong trẻo ấy hay sao?

Thế nhưng bầu trời trong xanh mà ai cũng xem là điều hiển nhiên lại không phải tự nhiên mà được duy trì. Điện và xe chúng ta sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày, cùng năng lượng và tài nguyên chúng ta tiêu thụ mỗi ngày, đều tác động đến khí hậu và môi trường không khí của trái đất, khiến màu xanh của bầu trời dần biến đổi.

Biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí làm thay đổi màu xanh của bầu trời

Biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí có mối liên hệ mật thiết với nhau. Khí nhà kính và các chất gây ô nhiễm không khí thải ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch đều tác động đến khí hậu lẫn môi trường khí quyển. Bên cạnh đó, các hiện tượng như nắng nóng cực đoan, hạn hán và cháy rừng ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu cũng có thể làm suy giảm chất lượng không khí.

Ô nhiễm không khí tuy khó nhận thấy bằng mắt thường nhưng lại gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của chúng ta và hệ sinh thái. Các chất ô nhiễm thải vào khí quyển có thể theo gió vượt qua biên giới quốc gia, ảnh hưởng đến chất lượng không khí ở những khu vực khác. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) coi ô nhiễm không khí là một trong những yếu tố nguy cơ môi trường lớn nhất đối với sức khỏe nhân loại. ^WHO ước tính rằng tác động tổng hợp của ô nhiễm không khí ngoài trời và ô nhiễm không khí trong hộ gia đình khiến khoảng 7 triệu người tử vong sớm mỗi năm.

Khi chất lượng không khí trở nên xấu đi, màu sắc của bầu trời mà chúng ta nhìn thấy sẽ thay đổi như thế nào? Trong những năm gần đây, ô nhiễm môi trường khiến nồng độ bụi mịn và bụi siêu mịn gia tăng, đồng thời cháy rừng cũng thường xuyên xảy ra do nhiệt độ bất thường. Khi lượng bụi mịn trong không khí tăng lên và khói độc phát sinh, chất lượng không khí trên diện rộng có thể suy giảm, khiến bầu trời trở nên mờ đục.

Tầng ozon, lá chắn bảo vệ bầu trời xanh

Trên bầu trời xanh mà chúng ta nhìn thấy có tấm lá chắn quan trọng bảo vệ chúng ta khỏi tia cực tím. Đó chính là tầng ozon. Tầng ozon, nằm trong tầng bình lưu, hấp thụ các tia cực tím có hại chiếu đến trái đất, qua đó bảo vệ con người, động vật, thực vật và các sinh vật khác trên hành tinh. Trước đây, khi các chất được sử dụng trong môi chất làm lạnh và bình xịt khí dung gây phá hủy tầng ozon, cộng đồng quốc tế đã cùng nhau ứng phó và thông qua Nghị định thư Montreal vào năm 1987.^UNEP

Ozon không phải lúc nào cũng đóng vai trò có lợi. Ozon ở tầng bình lưu trên cao lớn là “ozon tốt”, có tác dụng bảo vệ trái đất. Ngược lại, khi các chất gây ô nhiễm không khí phát thải từ khí thải ô tô hoặc hoạt động công nghiệp ở gần mặt đất xảy ra phản ứng hóa học dưới ánh sáng mặt trời, “ozon xấu” sẽ hình thành. Ozon tầng mặt đất được tạo ra theo cách này gây hại cho sức khỏe đường hô hấp và thực vật, đồng thời kết hợp với các chất ô nhiễm không khí khác tạo thành sương mù quang hóa.

Kể từ khi Nghị định thư Montreal được thông qua, các nỗ lực quốc tế nhằm từng bước cắt giảm những chất gây suy giảm tầng ozon đã được duy trì, nhờ đó tầng ozon đang dần phục hồi. Tuy nhiên, ozon tầng mặt đất vẫn tiếp tục đe dọa sức khỏe con người và môi trường không khí. Năm 2026 đánh dấu 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi Kigali được thông qua, nhằm từng bước cắt giảm hydrofluorocarbon (HFCs), một loại khí nhà kính mạnh, và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang giải pháp làm mát bền vững với hiệu quả năng lượng cao.^{UNEP Ozone Secretariat} Đó là lý do cần chuyển đổi sang các giải pháp làm mát bền vững, vừa đáp ứng nhu cầu làm mát của chúng ta, vừa góp phần bảo vệ tương lai của trái đất.

Xóa dấu chân carbon, tô màu xanh cho bầu trời

Hôm nay, chúng ta có thể làm gì trong cuộc sống hằng ngày để gìn giữ cho bầu trời trong xanh?

Những hành động như “xóa điện” bằng cách hạn chế sử dụng điện không cần thiết, “xóa ô tô” bằng cách giảm sử dụng ô tô, hay “xóa lãng phí thức ăn” bằng cách giảm lãng phí thực phẩm, v. v.... Khi những hành động nhỏ ấy được góp lại, chúng sẽ trở thành sức mạnh giúp giảm lãng phí năng lượng và tài nguyên, giảm phát thải carbon và bảo vệ môi trường không khí trong lành.

Ngay bây giờ, hãy xóa đi những dấu chân carbon và tô màu xanh da trời vào đó.

Bầu trời của quý vị màu gì?

Hãy thử ngước nhìn lên bầu trời một lát.

Bầu trời mà quý vị nhìn thấy hôm nay có màu gì?

“Hôm nay cũng cảm ơn nhé, bầu trời trong xanh.” “Bầu trời quả nhiên phải là màu xanh da trời.”

Hãy viết một thông điệp cổ vũ dành cho bầu trời và chụp một bức ảnh thật đẹp với bầu trời làm nền nhé!

■ “Xóa điện”, tô màu xanh cho bầu trời

- Rút phích cắm điện, tắt công tắc ổ cắm đa năng

- Sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy

■ “Xóa ô tô”, tô màu xanh cho bầu trời

- Sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay cho xe cá nhân

- Đi bộ hoặc đi xe đạp khi di chuyển quãng đường ngắn

■ “Xóa lãng phí thức ăn”, tô màu xanh cho bầu trời

- Không để thừa thức ăn

- Sắp xếp tủ lạnh, lập danh sách thực phẩm và chỉ mua đủ lượng cần dùng